Електропривреда Републике Српске
HE Dabar

Koncepcija HE „Dabar” usvojena je Vodoprivrednom osnovom kraških polja Istočne Hercegovine, a u osnovi potpuno odgovara zahtjevu višenamjenskog korišćenja voda. Prema usvojenoj koncepciji iz 1984.g., HE „Dabar” je planirana da se gradi kao prva hidroelektrana u sistemu Gornjih horizonata rijeke Trebišnjice, jer ona daje najveće energetske i vodoprivredne efekte.

HE „Dabar“ je locirana na sjevernom obodu Dabarskog polja i predstavlja tipično derivaciono postrojenje čija je dispozicija odabrana na osnovu hidroloških, geoloških, hidrogeoloških i topografskih uslova, a u okviru cjelovitog rješenja višenamjenskog projekta Hidrosistema na Trebišnjici.

Objekti HE „Dabar“ prostiru se na potezu ukupne dužine 32 km, a nalaze se na teritoriji opština Nevesinje, Berkovići i Bileća.

Objekti HE „Dabar“ obuhvataju :

  • branu Pošćenje sa akumulacionim bazenom,
  • dovodni tunel sa ulaznom građevinom,
  • vodostan,
  • cjevovod pod pritiskom,
  • nadzemnu mašinsku zgradu sa pratećim objektima,
  • uređenje ponora Ponikve.

Objekti koji su locirani nizvodno od elektrane, a neophodni su za njen rad :

  • kanal i kompenzacioni bazen u Dabarskom polju,
  • kanal kroz Fatničko polje,
  • tunel Dabarsko polje – Fatničko polje,
  • tunel Fatničko polje – Akumulacija Bileća.

U okviru realizacije prve faze izgradnje višenamjenskog sistema „Gornji Horizonti“, završena je izgradnja tunela Dabar – Fatnica ukupne dužine 3.235 m i tunela Fatničko polje – Akumulacija Bileća dužine 15. 650 m.

Tehničke karakteristike

Broj turbina: 3
Tip turbine: Fransis, sa vertikalnim vratilom
Nominalni protok: 18.33 m3/s
Maksimalni bruto pad: 363,76 m
Maksimalni neto pad (pri Q = 9,2 m3/s): 362,96 m
Maksimalni neto pad (pri Qe=55 m3/s): 320,25 m
Nominalni neto pad: 331,25 m
Konstruktivni neto pad: 331,25 m
Nominalna snaga turbine: 54.680 kW
Nominalni broj obrtaja: 600 min-1
Kota donje vode (pri Qe=55 m3/s): 474,00 mnm
Kota ose turbine: 469,00 mnm
Snaga generatora na pragu: 53.050 kW
Ukupna snaga hidroelektrane: 159,15 MW

Energetski efekti

Proračuni moguće proizvodnje HE „Dabar“ se baziraju na vrijednostima dekadnih prirodnih doticaja na profilu zahvata za 40-godišnji period osmatranja (od 1926. do 1965. god.), osnovnim tehničkim parametrima HE „Dabar“, postavljenim zahtjevima za specifičnim načinom korišćenja akumulacionog bazena, te zahtjevima za obaveznim ispuštanjem određenih količina vode, definisanih po količini i mjesečnoj (sezonskoj) dinamici.

S obzirom da uticaj HE „Dabar“ na proizvodnju već izgrađenih, nizvodnih elektrana u sistemu rijeke Trebišnjice, predstavlja jednu od najznačajnijih energetskih karakteristika tih elektrana, provedeni su i proračuni povećanja njihove moguće proizvodnje.

Kao rezultati ove analize dobijene su sljedeće godišnje proizvodnje:

  • HE „Dabar“ (vlastita proizvodnja) 270,60 GWh
  • uticaj HE „Dabar“ na nizvodne HE 227,90 GWh

Odnosno, ukupna proizvodnja HE „Dabar“ sa uticajem na nizvodne elektrane je 498,50 GWh/god, od čega je konstantna energija 167,90 GWh/god.

Realizacija HE „Dabar“

Vlada Republike Srpske je u aprilu 2011. godine donijela Odluku o početku realizacije projekta HE „Dabar“. Rješenjem Vlade Republike Srpske dodijeljena je koncesija za izgradnju i korišćenje HE „Dabar“ koncesionom društvu „Hidroelektrana Dabar“, d.o.o. Trebinje koje je u vlasništvu ZP „HE na Trebišnjici“.

Nakon osnivanja preduzeća HE „Dabar“ preduzeto je niz aktivnosti u cilju realizacije HE „Dabar“. Izvedeni su istražni radovi i izrađeni glavni projekti za sve objekte HE „Dabar“. Obezbjeđeni su lokacijski uslovi, ekološka dozvola i odobrenje za građenje za za izgradnju dovodnog tunela, ulazne građevine i pristupnih tunela. Izvršena je eksproprijacija zemljišta za pripremne radove i izvršena isplata vlasnicima zemljišta po svim sporazumima.

Organizacija građenja

Pri izboru osnovne koncepcije građenja HE „Dabar” pošlo se od specifičnih terenskih, klimatoloških, hidroloških, geološko-geotehničkih, saobraćajnih i drugih uticaja na izgradnju objekata, kao i specifične dispozicije objekata HE „Dabar”. Nesmetano odvijanje radova na svim objektima postrojenja HE „Dabar” zahtjeva dovršetak pripremnih radova. Topografski uslovi i međusobna udaljenost objekata HE „Dabar”, zahtjevali su formiranje više privrednih gradilišta i gradilišnih naselja sa svim potrebnim instalacijama i pratećim objektima, kao i mrežu pristupnih puteva.

 

  • Pristupni putevi

Za potrebe realizacije HE „Dabar” predviđena je izgradnja više pristupnih puteva koji bi služili tokom izgradnje i kasnije u eksploataciji postrojenja. Pored pristupnih puteva izvršiće se izmještanje manjih dijelova postojećih puteva u dužini oko 10 km.

Radovi na pristupnom tunelu „Straževica“, jednom od ključnih objekata u sistemu Gornjih Horizonata, su završeni. Prokopano je 652 m pristupnog tunela „Straževica“ i tako se došlo do trase glavnog dovodnog tunela.

Nakon završetka tunela „Straževica“ pristupilo se iskopu glavnog tunela. Njegova dužina je oko 12 km, a iskop se sada vrši sa tri napadne tačke.

Skoro su izvedeni i radovi na asfaltiranju poslednje dionice pristupnih puteva u procesu izgradnje HE „Dabar”. Radi se o pristupnom putu ka mjestu buduće brane „Pošćenje“ u mjestu Kosovača. Asfaltiran je put dužine oko 1.400m i time se završava serija izgradnje pristupnih puteva za potrebe HE „Dabar“. Zajedno sa izgradnjom puta, duž trase postavljen je cjevovod kao i vodovi za optički kabl.

 

  • Početak radova na ulaznoj građevini

Ulazna građevina se nalazi na lijevoj obali rijeke Zovidolke, na oko 3 km udaljenosti od brane „Pošćenje“ i oko 220 m uzvodno od ušća Zovidolke u Zalomku. Objekat je usječen u padinu koja se u blagom nagibu spušta ka riječnom koritu.

Na mjestu ulazne građevine nedavno je urađeno finalno ublažavanje iskopa za ulaznu građevinu u zoni do prve berme. Nakon toga pristupilo se miniranju i spuštanju na drugu bermu. Veći dio iskopa izvodiće se u okviru iskopa za izvođenje portala, tunelskog napadnog mjesta iz pravca ulazne građevine. Ovo ujedno predstavlja drugu napadnu tačku pri iskopu glavnog tunela.

 

HE „Dabar“ kao podrška integralnom upravljanju vodama

Izgradnjom HE „Dabar“, ključnog dijela integralnog sistema „Gornji Horizonti“ realizuju se brojni ekološki ciljevi:

  • proizvodnja hidroenergije kao ekološki najčistijeg vida energije i najefikasnije mjere za ublažavanje efekata gasova „staklene bašte“,
  • uređenje vodnog režima kraških polja eliminisanjem plavljenja, smanjenjem velikih i povećanjem malih voda,
  • održavanje neporemećenih režima malih voda lijevih pritoka Neretve: Bune, Bunice i Bregave,
  • zaštita od štetnog djelovanja erozije (pošumljavanje, melioracija itd),
  • zaštita kvaliteta voda (snabdijevanje naselja vodom najvišeg kvaliteta, prečišćavanje otpadnih voda),
  • formiranje akvatorije i stvaranje povoljnih uslova za turističku i sportsko-rekreativnu valorizaciju prostora,
  • očuvanje biodiverziteta flore, faune i ambijentalnih vrijednosti.