Електропривреда Републике Српске
HE Buk Bijela

Hidroenergetski potencijal gornjeg toka rijeke Drine od njenog nastanka na sastavu Pive i Tare kod Šćepan polja, pa do entitetske granice 15-tak km ispod grada Foče, je istraživan i sagledavan više decenija, ali do danas nije iskorišćen. HE „Buk Bijela“ je najznačajniji i najatraktivniji hidroenergetski objekat gornjeg toka Drine, koja ima dugi istorijat projektovanja. HE „Buk Bijela“ je kroz duži period i sve analize potencijala rijeke Drine razmatrana kao jedan od najvažnijih elemenata sistema (uz izgrađenu HE „Mratinje“ u donjem toku rijeke Pive). U prvim fazama projekta koji su rađeni u periodu od 1957. do 1968. god., HE „Buk Bijela“ je analizirana sa različitim kotama normalnog uspora.

Međutim skorija ograničenja u prostoru prouzrokovala su potrebu analize optimalnog korišćenja hidropotencijala rijeke Drine, koji se nalazi na teritoriji Republike Srpske. Na osnovu urađenih optimizacionih analiza, a poštujući zadata prostorna ograničenja, došlo se do saznanja da bi se raspoloživi hidroenergetski potencijal na potezu gornje Drine mogao najoptimalnije iskoristiti tako da se najuzvodnija stepenica locira na pregradnom mjestu ranije istražene Buk Bijele, s tim da se kota uspora formira tako da ne prelazi kotu sastavnice (odnosno 432,40 mnm) tj. da se akumulacija u cjelosti nalazi na teritoriji Republike Srpske.

Aktuelno tehničko rješenje HE „Buk Bijela“ podrazumijeva da se na gornjem toku rijeke Drine, stacionaži 334+550, izgradi gravitaciona betonska brane sa kotom krune 436,10 mnm. Ukupna dužina brane po kruni iznosi 197,3 m. Njenom izgradnjom se formira akumulacija sa kotom normalnog uspora 434,00 mnm i ukupnom zapreminom 15,7 mil.m3. Ukupna dužina akumulacije je oko 11,5 km.

Brana Buk Bijela je betonska gravitaciona i sastoji se od četiri cjeline i to:

  • gravitacionog dijela brane sa montažnim prostorom na lijevoj obali,
  • gravitacionog dijela brane na desnoj obali,
  • mašinske zgrade sa ulaznom građevinom, odvodnom vadom i razdjelnim zidom kojim se razdvaja odvodna vada od slapišta,
  • evakuacionih objekata-preliv i dubinski ispust sa segmentnim ustavama i slapištem.

Osnovne karakteristike akumulacije su:

ukupna zapremina akumulacije 15,7 hm3
korisna zapremina akumulacije 11,0 hm3
mrtva zapremina akumulacije 4,7 hm3
kota maksimalnog uspora 434,00 mnm
kota normalnog uspora 434,00 mnm
kota minimalnog radnog nivoa 420,50 mnm
kota dna akumulacije 400,00 mnm

Hidroelektrana se nalazi na pregradnom profilu brane. Hidroelektrana ima tri agregata. Dva veća agregata imaju instalisani proticaj po Q = 150 m3/s, a treći agregat instalisanog proticaja Q = 50 m3/s, namijenjen je za dobijanje energije preradom garantovanog ekološkog proticaja. Ukupni instalisani protok hidroelektrane je 350 m3/s. Svi agregati imaju turbine tipa Kaplan sa vertikalnom osovinom.

Osnovni karakteristični podaci i parametri HE „Buk Bijela“:

prirodni proticaj 162,37 m3/s
korisna zapremina akumulacije 11,0 x 106 m3
kota maksimalnog uspora 434,00 mnm
kota normalnog uspora akumulacije 434,00 mnm
instalisani protok kroz turbine 350 m3/s
instalisana snaga elektrane 93,52 MW
broj agregata 3
kapacitet preliva i propusta 5.484 m3/s
kota donje vode (pri Qinst=350 m3/s) 404,60 mnm
nominalni pad 29,00 m
biološki minimum 25,00 m3/s
dužina i visina brane (betonska) 197,30/57,80 m
srednja godišnja proizvodnja 332,30 GWh

U projekat HE „Buk Bijela“ je do sada dosta investirano. Izvedeni su prethodni i pripremni radovi u znatnom obimu (izgrađeni pristupni putevi, dovedena voda, struja, telefon, izgrađeni objekti stambenog naselja i privrednog gradilišta, izvršena eksproprijacija itd.). Na pregradnim profilima i u akumulaciji HE „Buk Bijela“ izvedeni su svi potrebni istražni radovi i ispitivanja za izradu glavnog projekta, tako da se u geotehničkom i hidrogeološkom smislu ovi profili mogu smatrati u potpunosti definisanim za sva varijantna rješenja. Elaborati o rezultatima istraživanja i ispitivanja postoje i nisu potrebni bilo kakvi dodatni istražni radovi.

Potrebni istražni radovi i ispitivanja izvedeni su i na lokalitetima pozajmišta materijala za izgradnju ovih objekata.

Vlada Republike Srpske je donijela rješenje o dodjeli koncesije za izgradnju i korištenje HE „Buk Bijela“ na rijeci Drini preduzeću MH „Elektroprivreda Repubike Srpske“ MP a.d Trebinje i ZP „Hidroelektrane na Drini“ a.d. Višegrad.

Za izgradnju HE „Buk Bijela“ izrađena je tehnička dokumentacija do nivoa Idejnog projekta sa Studijom opravdanosti i svi prateći elaborati. Od nadležnih ministarstava izdati su lokacijski uslovi za izgradnju i ekološka dozvola.